Ancak bölgenin uzun dönem Ermeni ve Rumlarca da meskun olması bizi bu kaynaklara da yöneltti. Batı Ermenicesi ve Doğu Grekçede “batı” anl***** gelen sözcük, antik Ermenistan’ın da eski Türk devletleri gibi iki başkentli olması ve İspir’i batı başkenti olarak kullanmaları yönüyle anlamlıdır.

“İspir”in Türkçe köklerine inecek olursak sözcük iki anlamla daha karşımıza çıkar ki bunlardan biri, “iyi at besleyen”, “at bakıcı, seyis” anlamlarına gelir. Selçuklularla birlikte “İspirlü” denen bir Türkmen oymağı Anadolu’ya gelmiş ve Anadolu’nun doğu ve orta bölümlerine yayılmıştır. Ancak bu İspirlü oymağı geç dönem Türk akınları ile gelmiştir oysa İspir bölgesi çok daha eski dönemlerde Türk yerleşimine açılmıştır.

“İspir” kelimesinin Türkçedeki bir başka anlamı ise “küçük mavi çayırkuşu”dur. Eski Yunan ve Ermeni tarihçilere göre İskender büyük Doğu Seferi’nde gür ormanlık bitki örtüsünden ötürü Çoruh vadisine girmekten çekinmiş bunun yerine buyruk altına almak için elçiler göndermiştir. Bu zengin bitki örtüsünde bugün olmasa da o gün mavi çayırkuşu burada yoğun biçimde yaşamış olabilir. Bugün ise İspir doğasında bu kuş türüne pek az rastlanır. Yeradları vermede egemen bitki ve hayvan türlerinin adlarının verildiği de bir olgudur.

Bir başka şey ise Taberi Tarihi’ne dayandırdığımız İspir’in Yahudi temelleri üzerinde konuşursak bunu bir Yahudi efsanesine de dayandırabilir, İbranice etimolojiyle de açıklayabiliriz.

Efsaneye göre Davut peygamber bir hata etmiş, çok üzülmüş ve tapınağa kapanmıştır. Bunun üzerine Yahudi devletinin ileri gelenleri büyük oğul İs’i baş seçmişler ve Yahudi devletini bir süre o yönetmiştir. Sonra Allah, Davut peygamberi affettiğini bildirmiş o da tekrar devletin başına geçmiştir. Ancak oğlu buna itiraz etmiş ve babasıyla savaşmaya karar vermiştir. Neticede Davut peygamber başkomutanına onu yorgun düşene kadar kovalamasını, yakalamasını fakat öldürmemesini emretmiştir. Büyük oğul bunu duyunca buyruk altına alınmış Ermenistan’a kaçmış ailesiyle burada bir yere yerleşmiştir. Buranın İspir olma olasılığı kuvvetlidir çünkü “beer,bîr” sözcükleri İbranicede “köy,yerleşim yeri” demektir. Böylece “İs+bîr”, “İs’in köyü” anlamına gelir…                                                                                                                                                                                                                                                     ( NOT; İSPİR,İN KURTULUŞU  25.ŞUBAT…)